Mroczki przed oczami, osłabienie i utrata równowagi po wstaniu mogą oznaczać nagły spadek ciśnienia. Nawracających objawów nie należy jednak bagatelizować ani leczyć samodzielnie.
Podnosisz się z łóżka i nagle czujesz, że tracisz równowagę. Przed oczami pojawiają się ciemne plamy, a nogi stają się miękkie. Po kilku sekundach wszystko wraca do normy, dlatego łatwo zignorować całe zdarzenie.
Jednorazowe zawroty głowy po wstaniu mogą być skutkiem odwodnienia, upału, zmęczenia albo zbyt gwałtownej zmiany pozycji. Jeśli jednak sytuacja regularnie się powtarza, należy skonsultować ją z lekarzem.
Dlaczego po wstaniu robi się słabo?
Kiedy przyjmujemy pozycję stojącą, część krwi pod wpływem grawitacji przemieszcza się w kierunku nóg i jamy brzusznej. Organizm powinien szybko zareagować: naczynia krwionośne zwężają się, a serce dostosowuje swoją pracę.
Jeżeli ta reakcja jest niewystarczająca, ciśnienie może gwałtownie spaść. Do mózgu chwilowo dociera mniej krwi, co powoduje osłabienie, zamazane widzenie, chwiejność, a czasami również omdlenie.
Takie zjawisko może być związane z hipotonią ortostatyczną, nazywaną także niedociśnieniem ortostatycznym. Rozpoznaje się ją na podstawie odpowiednio wykonanych pomiarów ciśnienia w pozycji leżącej i stojącej, a nie wyłącznie na podstawie objawów.
Najczęstsze objawy spadku ciśnienia
Dolegliwości pojawiają się zazwyczaj krótko po podniesieniu się z łóżka lub fotela. Mogą obejmować:
- zawroty albo uczucie lekkości w głowie;
- mroczki i niewyraźne widzenie;
- nagłe osłabienie;
- nudności;
- problemy z utrzymaniem równowagi;
- kołatanie serca;
- dezorientację;
- omdlenie.
Objawy często ustępują po ponownym przyjęciu pozycji siedzącej lub leżącej. Nawracające epizody powinny zostać ocenione przez lekarza, ponieważ zwiększają ryzyko upadków i urazów.
Odwodnienie, leki i inne możliwe przyczyny
Jedną z częstszych przyczyn chwilowego spadku ciśnienia jest odwodnienie. Może do niego dojść podczas upału, intensywnego wysiłku, gorączki, biegunki lub wymiotów. Utrata płynów zmniejsza objętość krwi krążącej, przez co organizmowi trudniej dostosować się do zmiany pozycji.
Znaczenie mogą mieć również przyjmowane leki, szczególnie niektóre preparaty stosowane przy nadciśnieniu i chorobach serca, środki moczopędne oraz wybrane leki przeciwdepresyjne. Nie wolno jednak odstawiać ich samodzielnie. Jeżeli dolegliwości pojawiły się po zmianie dawki albo rozpoczęciu nowej terapii, trzeba porozmawiać z lekarzem.
Nawracające osłabienie może mieć także związek z niedokrwistością, cukrzycą, zaburzeniami pracy tarczycy, chorobami serca lub nieprawidłowym funkcjonowaniem autonomicznego układu nerwowego. Dlatego nie należy zakładać, że każde „kręcenie się w głowie” wynika wyłącznie z niskiego ciśnienia.
Co zrobić, gdy zaczyna kręcić się w głowie?
Jeśli czujesz, że możesz upaść, natychmiast usiądź lub połóż się w bezpiecznym miejscu. Nie próbuj iść dalej, dopóki objawy całkowicie nie ustąpią.
Z łóżka warto wstawać etapami. Najpierw obróć się na bok, później usiądź i odczekaj chwilę. Poruszaj stopami i napnij mięśnie łydek. Dopiero potem powoli wstań, najlepiej mając w pobliżu stabilne oparcie.
Pomocne może być odpowiednie nawodnienie, ale ilość płynów należy dostosować do stanu zdrowia. Osoby z niewydolnością serca lub chorobami nerek powinny ustalić ją z lekarzem.
Nie należy również samodzielnie zwiększać ilości soli. Nadmiar sodu może zaszkodzić między innymi osobom z nadciśnieniem, chorobami nerek, problemami kardiologicznymi lub skłonnością do obrzęków. Takie postępowanie wymaga wcześniejszej konsultacji.
Kiedy zgłosić się do lekarza?
Konsultacja jest wskazana, jeśli zawroty głowy regularnie się powtarzają, nasilają się, prowadzą do upadków lub utrudniają codzienne funkcjonowanie. Do lekarza trzeba zgłosić się również po niewyjaśnionym omdleniu.
Warto zanotować, kiedy pojawiają się objawy, jak długo trwają oraz czy mają związek z posiłkiem, wysiłkiem, temperaturą lub porą przyjmowania leków. Takie informacje mogą ułatwić diagnostykę.
Lekarz może zmierzyć ciśnienie i tętno w różnych pozycjach, zlecić morfologię, oznaczenie glukozy i elektrolitów albo wykonać EKG. W wybranych przypadkach potrzebne są dodatkowe badania, na przykład monitorowanie pracy serca lub test pionizacyjny.
Objawy wymagające pilnej pomocy
Natychmiastowej pomocy wymagają zawroty głowy lub omdlenie połączone z bólem w klatce piersiowej, silną dusznością, zaburzeniami rytmu serca albo utrzymującą się dezorientacją.
Numer 112 należy wybrać także wtedy, gdy pojawią się objawy mogące wskazywać na udar: opadnięcie kącika ust, zaburzenia mowy lub widzenia, drętwienie albo osłabienie jednej strony ciała. Pilnej oceny wymaga również nagły, wyjątkowo silny ból głowy, intensywne krwawienie oraz uraz głowy po upadku.
Nie zawsze wystarczy mocna kawa
Krótkie osłabienie po gwałtownym wstaniu może przydarzyć się zdrowej osobie. Powtarzające się mroczki przed oczami, problemy z równowagą i omdlenia wymagają jednak znalezienia przyczyny.
Leczenie zależy od tego, czy problem wynika z odwodnienia, przyjmowanych leków, niedokrwistości czy innej choroby. Mocna kawa, dodatkowa sól lub suplementy nie zastąpią odpowiedniej diagnostyki. NHS również zaleca konsultację, gdy objawy niskiego ciśnienia regularnie powracają.